سوالات متداول و اطلاعاتی کاربردی که باید در مورد عسل بدانیم

خواندن تمام سوالات هفت دقیقه بیشتر وقت شما را نمی گیرد
عسل در ظاهر یک ترکیب قندی ساده است اما در واقع طیف وسیعی از ریزمغذی های ضروری است که به صورت هوشمندانه ای با قندها ترکیب شده است. به نحوی که عسل فراتر از یک غذا محسوب می شود. بلکه غذا دارو است!
عسل طبیعی را می توان بر اساس منشا گیاهی خود به دو دسته عمده – تک گل و چند گل تقسیم کرد. بر اساس منطقه تولید ؛ عسل چند گل را می توان به سه دسته اصلی تقسیم کرد:
 
  • عسل چند گل کوهی
  • عسل چند گل ساده
  • عسل چند گل جنگل
 
عسل چند گله محصولی با کیفیت بالا ، با رنگ ، طعم و بوی متفاوت بر اساس گرده گیاهان در سالهای مختلف است.
عسل تک گل از فعالیت زنبورهای ساخته می شود که اکثر شهد را از یک گل خاص جمع می کنند و باعث می شوند عسل طعم و بوی بی نظیری داشته باشد. برای تهیه عسل تک گل ، تراکم گیاه یک گل خاص (مانند: کنار یا گون) در مرتع باید زیاد باشد. علاوه بر این ، فعالیت زنبور عسل باید بر روی گل ذکر شده متمرکز شود.
عسل یک ترکیب پیچیده است که از بیش از ۴۵ نوع قند تشکیل شده و دارای ویتامین ها ، اسیدهای آمینه ، مواد معدنی ، پلی فنول ها است و ارزش غذایی بالایی است. علاوه بر این ، مصرف متوسط ، کنترل شده وطولانی مدت عسل می تواند از دیابت جلوگیری کرده و همچنین علائم چنین بیماری را کاهش دهد.
علاقه به مزه عسل فقط به ترجیحات افراد بستگی دارد. همچنین ، با توجه به تنوع عسل تک گل در ایران ، تعیین خوشمزه ترین عسل با سختی و دشواری همراه است. با این حال ، عسل کنار گون گز ، مرکبات ، کوهستان و چند گل طعم عالی دارد.
بره موم (Propolis) یکی از محصولات ارزشمند زنبورعسل است که به عنــوان آنتی بیوتیک طبیعیِ کندو شناخته می شود. زنبورعسل صَمغ و رزین تولید شده بر روی ساقه و جوانه های گیاهان را جمع آوری و آن را با مقداری موم طبیعی و گرده گل مخلوط کرده و بره موم را فرآوری می نماید. بره موم تولیدی به وسیله زنبورعسل، شبیه موم و معطر بوده که به رنگ های مختلف زرد، سبز، قرمز، قهوه ای تیره و سبز زیتونی است و اغلب در قسمت داخلی دریچه پرواز کندوی زنبورعسل مشاهده می شود. بــره موم بــه جهت دارا بودن طیف وسیــعی از ترکیبات پلی فنولی با اثر آنتی بیوتیــکی و آنتـــی اکسیــــدانی اثرات دارویی و درمانی متعددی داشته که مورد توجه دانشمندانو محققین از سراسر دنیا قرار گرفته است. در بسیاری از مناطق جهان به خصوص در کشورهای جنوب شرقی آسیا از جمله چین، ژاپن و کره جنوبی بره موم کاربرد وسیعی داشته و از آن به اَشکال مختلف قرص، کپسول، صابون، پودر، مایع شستشو، کرم و پماد مورد استفاده قرار گرفته است. ترکیبات مؤثره بره موم به واسطه تفاوت در منشاء رزین گیاهی متغیر است و طیف وسیعی از پلی فنول ها، ترپنوئیدها، فلاونوئیدها و گلوکوزیدها را شامل می شود. پلی فنول ها به دلیل قابلیت مهار انواع آنزیم ها از نظر فارماکولوژیکی جزء فعال بره موم بوده و از این نظر مورد توجه هستند. همچنین مطالعات بالینی نشان داده است که بره موم حاوی غلظت های بالای فلاونوئیدها بوده که به دلیل داشتن خواص ضد میکروبی به طور گسترده ای از آن برای تهیه مواد بهداشتی و دارویی استفاده می شود.
گرده گل در واقع سلول جنسی نر گیاهان گلدار محسوب می شود و به عنوان مهمترین جیره غذایی زنبورعسل مطرح می باشد که ارزش غذایی بسیار بالایی نیز برای انسان دارد. مهمترین ترکیبات گرده گل را پروتئین ها (متوسط ۲۳ درصد)، کربوهیدرات های قابل هضم (۳۰ درصد)، قندها (۲۶ درصد)، چربی (در حدود ۵ درصد)، عناصر معدنی (۱.۶ درصد) و ترکیبات پلی فنولی (در حدود ۲ درصد) شامل می شود. که در این بین بخشی از ویتامین ها، آنزیم ها، آمینواسیدها و سایر ریزمغذی های ضروری بدن نیز با مقادیر کمتر در گرده گل شناسایی شده است. گرده گل به جهت دارا بودن طیف وسیعی از ریزمغذی های ضروری بدن به عنوان غذای کامل شناخته می شود که می تواند در تغذیه و حتی درمان انسان مورد استفاده قرار گیــرد. از مهتــریــن اثرات درمانــی اثبــات شده گرده گل می توان به درمان مشکلات پروستات در مردان، درمان آلرژی، تقویت کننده سیستم عمومی بدن، افزایش دهنده نیروی جسمی و جنسی، تنظیم فشار خون، ضدالتهاب و درمان پوکی استخوان اشاره کرد. گرده گل می تواند به عنوان یک مکمل غذایی فراسودمند در تغذیه کودکان مورد استفاده قرار گیرد تا تمامی مواد ضروری مورد نیاز کودکان تأمین شود و رشد و نمو در کودکان به خوبی صورت پذیرد. از مهم ترین خواص گرده گل می توان به این موارد اشاره کرد؛ کمک به رشد استخوان و ماهیچه ها، داشتن بدن قوی تر و عضلانی تر و همچنین پیشگیری طیف وسیعی از مشکلات و بیماری ها در سنین جوانی و میان سالی که بر اثر فقر مواد ضروری بدن ایجاد می شود. رنگ گرده گل وابسته به میزان رنگدانه های طبیعی موجود در آن است که در گونه های گیاهی مختلف می تواند متفاوت باشد. به طور مثال گرده گل در گیاه ماهور و سریش قرمز رنگ، در گیاه ورث زرد تا نارنجی، در بادام قهوه ای متمایل به زیتونی، در قنقال سفید و در خشخاش طناز و خشخاش شرقی آبی تیره تا سیاه رنگ است. کارتنوئیدها، کلروفیل ها، گزانتوفیل ها و آنتوسیانین ها مسئول رنگ های جذاب و متنوع گرده گل هستند. مصرف روزانه یک تا دو قاشق غذا خوری گرده گل در بیشتر منابع توصیه شده است که البته بایستی این میزان بعد از دوره تست عدم حساسیت به گرده گل انجام شود. در مورد مصارف درمانی بایستی با نظر متخصص نسبت به مصرف مقادیر بالاتر اقدام نمود. گرده گل را می توان همراه با شربت عسل، اسموتی ها، آب میوه ها و حتی شیر تازه مصرف کرد و یا این که جهت تقویت و افزایش ارزش غذایی دسرها، کیک ها و … میزانی گرده گل به آن ها افزود. ضمناً در باشگاه های بدنسازی می تواند جایگزین بسیار مناسبی به جای مکمل های شیمیایی باشد.
پاسخ آن چیزی نیست که عموم مردم معتقدند. رس کردن به هر شکل فرآیند فیزیکی محلول های اشباع شده از قند است ، از جمله عسل ، که به کیفیت عسل ارتباطی ندارد. بر اساس تبلور آن نمی توان تشخیص داد که آیا عسل ب طبیعی است یا خیر. تعیین کیفیت عسل فقط در آزمایشگاه های تخصصی عسل امکان پذیر است.
با توجه به تجربه ما ، برخی از انواع خاصی از عسل ، مانند عسل زول و کوههای ایرانی ، تأثیر طولانی مدت مثبتی بر کاهش قند خون ، کاهش مقاومت به انسولین (معکوس) و کاهش تأثیر افزایش قند خون در اندام های دیگر دارد.این در حالی است که اعتقاد بر این است که عسل نمی تواند دیابت را به طور کامل درمان کند. با این وجود ، باید در نظر گرفت که عسل یک محلول اشباع شده از قندها است ، بنابراین مصرف متوسط آن به منظور دستیابی به بهترین نتیجه پیشنهاد می شود.
توصیه می شود که عسل آب گرم در تماس نباشد ، زیرا برخی از آنزیم ها غیرفعال می شوند یا حتی عملکردی ندارند. گاهی اوقات ، منجر به از بین رفتن آنزیم ها می شود. بهتر است از عسل در همراه با آبی که از ۴۵ درجه سانتیگراد سردتر است استفاده شود
انواع تولیدات با نام عسل:
طبی، طبیعی، تغذیه ای و صنعتی یا پختنی. بر اساس گزارشات و آمارهای جهانی ۵۰% عسل تولید شده در جهان صنعتی، ۳۰%تغذیه ای، ۱۵%طبیعی و ۵% باقیمانده، طبی است.
به سه روش بصورت مکمل یا با سه مسیر در راستای هم می توان اصالت و کیفیت عسل را تشخیص داد.
۱. شاخصه های فیزیکی:
رنگ، رطوبت و قوام عسل.
۲. شاخصه های اُرگانولپتیک:
عطر، بو، طعم و مزه.
الف. رنگ: عسل های تک گیاه هر کدام رنگ مخصوص به خود را دارند. رنگ عسل از زلال آبگون تا سیاه متغیر است.
ب. عطر و طعم: در دنیا توسط کارشناسان متخصص این رشته، افرادی هستند که با تست طعم، مزه و بو، تک گیاه بودن و اصالت عسل را تا حدود زیادی تشخیص می دهند.
 
مثلاً در ایران سید محمد رضویان و پسرش سید روح ا… از معدود افرادی هستند که این مهارت را دارند.
 
۳. شاخصه های شیمیایی:
شامل پرولین، دیاستاز، نسبت فروکتوز به گلوکز،HMF و … که تحت عنوان استاندارد ملی ایران به شماره ۹۲ بررسی می گردد. ایـن استــانــدارد قابلیــت تشخیــص عسـل هـای پختنــی و عسل های بسیار تغذیه ای را دارد. بدیهی است که با آشنایی بیشتر با اعداد این پارامترها، می توان به طبیعی بودن عسل پی برد. آزمایشاتی که در آزمایشگاه های تخصصی عسل انجام می شود، بر اساس همین معیار بوده و با تحلیل پارامترهای مختلف و نقش هرکدام از پارامترها می توان تا حد بسیار زیاد، به طبیعی بودن عسل پی برد. لازم به ذکر است استاندارد ملی ایران حداقل ها را درنظر می گیرد و هرچقدر اعداد به سمت بهتر بودن میل کند کیفیت عسل بالاتر خواهد رفت.
(برای کسب اطلاعات جامع به قسمت عسل شناس شویم مراجعه کنید)
ژل رویال که در فارسی به آن شاه انگبین، غذای شاهانه و اکسیر جوانی گفته می شود، ماده ای غلیظ و شیری رنگ است که از ترشحات غدد شیری زنبورهای کارگر جوان تولید شده و یکی از غنی ترین مواد غذایی به لحاظ ارزش تغذیه ای و خواص دارویی و درمانی است. ژل رویال غذای لاروها و ملکه زنبورعسل است و دلیل اصلی جثه بزرگتر، زیبایی و طول عمر بیشتر ملکه زنبورهای عسل می باشد. ژل رویال به جهت تولید محدود و خواص دارویی ویژه ای که دارد جزءِ گران ترین مواد غذایی و مکمل های دارویی در دنیا است. از خواص ژل رویال می توان به تقویت سیستم ایمنی بدن(مخصوصاً در دوره های شیمی درمانی و بیماری های سخت)، بازیابی قوای بدن پس از دوره بیماری و کاهش دردهای مفصلی و … اشاره نمود.