عسل بهارنارنج چیست؟ خواص، طبع، رنگ و راه تشخیص عسل بهارنارنج اصل

در این مقاله همه‌چیز دربارهٔ عسل بهارنارنج را یک‌جا می‌خوانید: از کدام گل‌ها و کدام شهرها می‌آید، رنگ و طعم واقعی‌اش چیست، چرا زودتر از بعضی عسل‌ها شکرک می‌زند، چه خواصی دارد و کدامشان واقعاً ثابت شده، طبعش چیست و چطور عسل بهارنارنج اصل بخرید؛ بر پایهٔ پژوهش‌های ایران و جهان و بیش از ۵۰ سال تجربهٔ زنبورداری خانوادهٔ رضویان.

عسل بهارنارنج چیست و از چه گلی است؟

«بهارنارنج» در زبان فارسی اسم شکوفهٔ سفید و خوشبوی درختان مرکبات است. هر بهار، شکوفه‌های پرتقال، نارنگی، نارنج و گریپ‌فروت پر از شهد می‌شوند و زنبورداران کندوهایشان را به این باغ‌ها می‌برند. چون بیشتر شهدی که زنبورها در این فصل جمع می‌کنند از همین شکوفه‌هاست، عسلی که به دست می‌آید عطر و طعم بهارنارنج را با خودش دارد. به همین دلیل در بازار هم «عسل بهارنارنج» و هم «عسل مرکبات» صدایش می‌کنند؛ هر دو یک عسل‌اند.

درختان مرکبات (Citrus spp.) از تیرهٔ سدابیان‌اند و اصالتشان به جنوب‌شرق آسیا برمی‌گردد. شکوفه‌هایشان سفید است و گاهی رگه‌ای ارغوانی دارد. هر گل تا ۴۸ ساعت بعد از باز شدن شهد می‌دهد و می‌تواند تا ۲۰ میکرولیتر شهد تولید کند؛ با تعداد زیاد گل روی هر درخت، باغ مرکبات در بهار یکی از پربارترین منابع غذایی برای زنبورهاست^۱. عسل مرکبات از عسل‌های تک‌گیاه شاخص ایران^۲ و بعد از عسل‌های چندگیاه، همراه با گون و کنار، از پرتولیدترین عسل‌های کشور است^۳.

عسل بهارنارنج؛ عطر بهار در یک شیشه

عسل بهارنارنج تک‌گیاه سید محمد رضویان مستقیم از زنبورستان‌های خانوادگی در باغ‌های مرکبات فارس و مازندران می‌آید و حرارت نمی‌بیند تا عطرش حفظ شود.

قیمت 650 گرم: ۱,۶۵۰,۰۰۰ تومان

خرید عسل بهارنارنج

عسل بهارنارنج کجا و کی برداشت می‌شود؟

ایران با حدود ۳۰۰ هزار هکتار باغ مرکبات، جزو ده تولیدکنندهٔ بزرگ مرکبات دنیاست. حدود ۴۰ درصد این باغ‌ها در مازندران است و بقیه بیشتر در گیلان و گلستان و در استان‌های گرم جنوب، یعنی فارس، کرمان، هرمزگان و خوزستان^۴۱. هر بهار زنبورداران از سراسر کشور کلنی‌هایشان را به این باغ‌ها کوچ می‌دهند.

چون آب‌وهوای شمال و جنوب فرق دارد، عسل بهارنارنج در دو زمان برداشت می‌شود^۱:

زنبورهای خانوادهٔ رضویان سی سال است که هر بهار به باغ‌های مرکبات داراب، فسا و جهرم در استان فارس کوچ می‌کنند. در سال‌های اخیر، باغ‌های تنکابن و قائم‌شهر در مازندران هم به این مسیر اضافه شده‌اند^۱. عکس‌های این مقاله در اردیبهشت ۱۴۰۳ در زنبورستان سید محمد رضویان در تنکابن گرفته شده است.

رنگ، بو و طعم عسل بهارنارنج اصل

رنگ: عسل بهارنارنج تازه زرد خیلی روشن تا تقریباً سفید و شفاف است و در جدول بین‌المللی رنگ عسل (شاخص پفوند) در گروه روشن‌ترین عسل‌ها، کنار عسل‌های پنبه و یونجه، قرار می‌گیرد. این عسل با گذشت زمان کم‌کم تیره‌تر می‌شود و حرارت دادن هم تیره شدنش را خیلی بیشتر می‌کند^۵. پس کمی تیره‌تر شدن عسل بهارنارنجی که چند ماه مانده طبیعی است؛ اما عسل بهارنارنجی که از روز اول قهوه‌ای باشد، جای سؤال دارد.

بو: مهم‌ترین نشانهٔ عسل بهارنارنج، عطر قوی و تازهٔ شکوفهٔ نارنج است؛ آن‌قدر قوی که حتی وقتی فقط ۳۰ تا ۴۰ درصد شهد عسل از مرکبات باشد، باز هم بوی بهارنارنج غالب می‌ماند^۱. اگر درِ شیشه را باز کنید و هیچ بوی گلی حس نکنید، احتمالاً عسل بهارنارنج واقعی نیست.

طعم: شیرینی ملایم، طعم گلی و کمی میوه‌ای، با ترشی خیلی ملایم و پس‌مزهٔ لطیف. برخلاف عسل‌های تیره مثل کنار و آویشن، طعم سنگین یا کاراملی ندارد^۱. کسی که یک‌بار عسل بهارنارنج اصل را چشیده باشد، عطر و طعمش را راحت تشخیص می‌دهد^۶.

چرا عسل بهارنارنج رقیق‌تر است و زودتر شکرک می‌زند؟

عسل بهارنارنج، به‌خصوص عسل شمال، در هوای مرطوب ساخته می‌شود. عسل‌های مناطق مرطوب شمال ایران، مثل عسل مرکبات و عسل جنگل، معمولاً بیش از ۱۸ درصد و گاهی تا ۲۲ درصد رطوبت دارند؛ در حالی که بیشتر عسل‌های کوهستان و دشت ۱۴ تا ۱۷ درصد رطوبت دارند^۷. برای همین عسل بهارنارنج رقیق‌تر و روان‌تر است.

رطوبت بیشتر یعنی این عسل را نباید سال‌ها انبار کرد. توصیه این است که عسل‌های پررطوبت مثل مرکبات حداکثر در ۶ ماه مصرف شوند؛ وگرنه کم‌کم مخمرها فعال می‌شوند و عسل ترش می‌شود^۷. عسل بهارنارنج جزو عسل‌هایی است که معمولاً در کمتر از یک سال شکرک می‌زند. شکرک زدن کاملاً طبیعی است، اما اگر عسل دو لایه شود، لایهٔ رویی آبکی بماند و بخش شکرک‌زده بافت اسفنجی پیدا کند، معمولاً نشانهٔ شروع تخمیر است^۸.

بیشتر دربارهٔ این موضوع در مقالهٔ شکرک زدن عسل بخوانید.

مشخصات آزمایشگاهی؛ ساکارز، دیاستاز و متیل آنترانیلات

عسل بهارنارنج در آزمایشگاه چند ویژگی خاص دارد که اگر ندانید، ممکن است برگهٔ آزمایشش را اشتباه بخوانید:

• ساکارز کمی بالاتر مجاز است: استاندارد جهانی عسل برای بیشتر عسل‌ها حداکثر ۵ درصد ساکارز را مجاز می‌داند، اما برای عسل مرکبات تا ۱۰ درصد^۹۱۰. با این حال، در عسل بهارنارنج خالص و رسیده معمولاً ساکارز زیر ۳ درصد است^۱.
• دیاستاز به‌طور طبیعی پایین است: حداقل دیاستاز در استاندارد ملی ۸ واحد است، اما در عسل‌های تک‌گیاهی مثل مرکبات و شبدر، این عدد به‌طور طبیعی ۳ تا ۵ واحد است^۱۱. استاندارد جهانی هم برای این عسل‌ها حداقل ۳ واحد را می‌پذیرد، به شرطی که HMF پایین باشد^۱۰. پس دیاستاز پایین در عسل بهارنارنج به‌تنهایی نشانهٔ کهنگی یا حرارت دیدن نیست.
• پرولین: در عسل بهارنارنج خالص معمولاً ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلی‌گرم در کیلوگرم است^۱.
• متیل آنترانیلات، امضای شیمیایی بهارنارنج: ترکیب معطری که بوی شکوفهٔ نارنج را می‌سازد و در بازارهای جهانی برای تشخیص عسل مرکبات آزمایش می‌شود^۱۲. کنار آن، فلاونوئیدی به نام هسپریدین هم نشانگر مولکولی عسل مرکبات است^۱۲.

نکتهٔ مهم: کشورهای مختلف برای متیل آنترانیلات حد یکسانی ندارند؛ بعضی آزمایشگاه‌های اروپایی حداقل ۲ میلی‌گرم در کیلوگرم را می‌خواهند و بعضی ۰٫۵ را کافی می‌دانند. پژوهشی روی ۴۶ نمونه عسل مرکبات در ایتالیا نشان داد این عدد در عسل‌های واقعی از ۰٫۶۵ تا ۲٫۸۶ متغیر بود و نتیجه گرفت که متیل آنترانیلات را باید همراه با بو، طعم، گرده و بقیهٔ شاخص‌ها دید، نه به‌تنهایی^۱۳.

عسل بهارنارنج برای چی خوبه؟ خواص در سه لایه

اگر در اینترنت دربارهٔ خواص عسل بهارنارنج جست‌وجو کنید، به فهرست‌های بلندی می‌رسید که از «رفع افسردگی» تا «درمان بیماری‌ها» را به این عسل نسبت می‌دهند. سید محمد رضویان ترجیح می‌دهد صادق باشد و خواص را در سه لایه بگوید تا بدانید کدام باور قدیمی است، کدام تجربهٔ مصرف‌کنندگان است و کدام را علم تأیید کرده است.

در طب سنتی

در ایران و بسیاری از کشورها، عسل بهارنارنج را عسلی آرام‌بخش و نشاط‌آور می‌دانند. در باورهای سنتی، خوردن آن پیش از خواب به آرامش و خواب راحت‌تر کمک می‌کند. خواص دیگری مثل تقویت حافظه، کمک به اشتها و تنظیم فشار خون هم به آن نسبت داده می‌شود^۱. این‌ها تجربهٔ نسل‌هاست، اما آزمایش علمی هنوز ثابتشان نکرده است.

در تجربهٔ مصرف‌کنندگان

عسل بهارنارنج معمولاً اولین عسلی است که کسانی که «عسل دوست ندارند» از آن خوششان می‌آید؛ به‌خاطر شیرینی ملایم و عطر گلی‌اش. خیلی‌ها آن را برای صبحانهٔ بچه‌ها، کنار چای عصر یا در یک لیوان دمنوش ولرم پیش از خواب انتخاب می‌کنند و از حس آرامشی که با عطرش همراه است می‌گویند.

آنچه علم تأیید می‌کند

• ضدباکتری: مثل بقیهٔ عسل‌های طبیعی، به‌خاطر قند بالا، اسیدی بودن و تولید آرام هیدروژن پراکسید، رشد بسیاری از باکتری‌ها را کند می‌کند.
• ویتامین C بیشتر، آنتی‌اکسیدان کمتر: عسل‌های روشن مثل مرکبات ویتامین C بیشتری از عسل‌های تیره دارند، اما ترکیبات آنتی‌اکسیدانی‌شان کمتر است؛ مثلاً عسل کنار اثر آنتی‌اکسیدانی بیشتری دارد و عسل مرکبات ویتامین C بیشتری^۱۴. فلاونوئیدهای خاص مرکبات مثل هسپریدین و نارینجنین هم در آن پیدا می‌شوند^۱.
• سرفه و خواب کودکان: مرورهای علمی نشان می‌دهند عسل، سرفهٔ کودکان بالای یک سال را کم می‌کند و می‌تواند خوابشان را در شب‌های سرماخوردگی بهتر کند^۱۵.
• عطر بهارنارنج و آرامش: در یک کارآزمایی بالینی در ایران، بوییدن اسانس شکوفهٔ نارنج، اضطراب زنان را در مرحلهٔ اول زایمان کم کرد^۱۶. ترکیبات معطری مثل لینالول که این اثر را دارند، در عسل بهارنارنج هم وجود دارند، اما مقدارشان در عسل خیلی کمتر از اسانس است. پس منطقی است که عطر و طعم این عسل حس آرامش بدهد، ولی اثر آرام‌بخش خودِ عسل هنوز در آزمایش بالینی روی انسان سنجیده نشده است.

خلاصه اینکه عسل بهارنارنج یک خوراکی سالم، خوش‌عطر و دلپذیر است، نه دارو. اگر جایی ادعای «درمان افسردگی» یا «درمان بیماری» دیدید، با احتیاط برخورد کنید.

عسل بهارنارنج قاب‌دار؛ دست‌نخورده از کندو

قاب کامل عسل بهارنارنج با موم طبیعی، همان‌طور که زنبور ساخته و درِ آن را بسته؛ بدون هیچ دخالتی.

این محصول فعلاً موجود نیست.

ناموجود؛ اطلاع از موجودی

طبع عسل بهارنارنج گرم است یا سرد؟

در طب سنتی ایران همهٔ عسل‌ها گرم و خشک به حساب می‌آیند. اما گرمی همهٔ عسل‌ها یکسان نیست: عسل‌های تند و تیره مثل آویشن گرم‌ترند و عسل‌های روشن و ملایم مثل بهارنارنج خنک‌تر و معتدل‌تر دانسته می‌شوند. برای همین عسل بهارنارنج برای کسانی که با خوردن عسل‌های تند احساس گرمی می‌کنند، انتخاب مناسب‌تری است.

اگر طبع گرم دارید، می‌توانید مثل قدیمی‌ها عسل را با کمی سرکه (به شکل سکنجبین) یا آبلیمو بخورید، یا در دمنوش‌های خنک‌تر مثل گل‌گاوزبان حل کنید.

عسل بهارنارنج برای چه کسانی مناسب است؟ (بارداری، کودکان، دیابت)

• کودکان بالای یک سال: طعم ملایم و گلی‌اش معمولاً به ذائقهٔ بچه‌ها خوش می‌آید. عسل به هیچ شکلی به نوزاد زیر یک سال داده نشود.
• خانم‌های باردار و شیرده: عسل برای بزرگسالان یک خوراکی معمولی است؛ اگر دیابت بارداری دارید، مقدارش را با پزشک هماهنگ کنید.
• کسانی که عسل تند دوست ندارند: بهارنارنج از لطیف‌ترین عسل‌های ایرانی است.
• مردان: برخلاف بعضی ادعاها، عسل بهارنارنج اثر خاصی بر قوای جنسی ندارد؛ اگر دنبال عسلی هستید که در این زمینه شهرت سنتی دارد، مقالهٔ عسل کنار را ببینید.
• دیابتی‌ها: عسل کاملاً طبیعی هم قند خون را بالا می‌برد؛ فقط با نظر پزشک و به مقدار کم.

بهترین روش مصرف؛ با چای، دمنوش و شربت

عطر عسل بهارنارنج از ترکیبات فرّار می‌آید که با گرما زود از بین می‌روند. حرارت بالای ۴۵ درجه هم کم‌کم آنزیم‌ها و ویتامین‌های عسل را از بین می‌برد^۱۴. پس:

• با دمنوش بهارنارنج: دمنوش را دم کنید، بگذارید کمی خنک شود و بعد عسل را هم بزنید؛ عطر گل و عسل همدیگر را کامل می‌کنند.
• با چای: عسل را به چای ولرم اضافه کنید، نه چای جوش.
• شربت بهارنارنج با عسل: یک قاشق عسل در آب خنک با چند قطره عرق بهارنارنج، یک شربت سنتی و خوش‌عطر است.
• تنها: یک قاشق‌چای‌خوری قبل از خواب، یا روی ماست و نان صبحانه.

عسل بهارنارنج بهتر است یا کنار، گون و آویشن؟

هیچ عسلی مطلقاً بهترین نیست؛ هر عسل طبیعی ترکیبات و طعم خودش را دارد. برای آشنایی با عسل‌های دیگر، مقالهٔ انواع عسل در ایران را ببینید.

عسل بهارنارنج در دنیا؛ از اسپانیا تا مصر

• اسپانیا (Miel de azahar): عسل شکوفهٔ پرتقال والنسیا و اندلس از معروف‌ترین عسل‌های اروپاست و در اسپانیا برای عسل قابل عرضه به بازار، حدی از متیل آنترانیلات پیشنهاد شده است^۱۳.
• ایتالیا و یونان: عسل مرکبات سیسیل و کالابریا از عسل‌های تک‌گیاه پرطرفدار ایتالیاست.
• کشورهای عربی (عسل زهر البرتقال): در مصر و کشورهای عربی هم عسل شکوفهٔ پرتقال به آرامش‌بخشی شهرت دارد.
• آمریکا و مکزیک (Orange blossom honey): فلوریدا و کالیفرنیا تولیدکنندگان بزرگ این عسل‌اند.
• ایران: با ۳۰۰ هزار هکتار باغ مرکبات در شمال و جنوب، یکی از ظرفیت‌های بزرگ دنیا برای تولید عسل بهارنارنج است.

یک نکتهٔ جالب: شهد گل مرکبات مقدار خیلی کمی کافئین طبیعی دارد. پژوهشی در مجلهٔ Science نشان داد همین کافئین ناچیز، حافظهٔ زنبورها را تقویت می‌کند و باعث می‌شود بوی گل مرکبات را بهتر به خاطر بسپارند و دوباره سراغش بروند^۱۷. مقدار این کافئین در عسل آن‌قدر کم است که روی انسان اثر محرکی ندارد.

چطور عسل بهارنارنج اصل بخریم؟

بیشتر عسلی که در بازار با نام «عسل مرکبات» فروخته می‌شود، از باغ‌های مخلوط می‌آید و عطر بهارنارنج در آن ضعیف است. برای عسل بهارنارنج تک‌گیاه واقعی، زنبورستان باید در مرکز باغ‌های بزرگ و یکدست مرکبات و درست در اوج گل‌دهی مستقر شود. قبل از خرید این موارد را بررسی کنید:

• بو: با باز کردن در شیشه، عطر شکوفهٔ نارنج باید حس شود.
• رنگ: زرد خیلی روشن؛ عسل تیره با نام بهارنارنج جای سؤال دارد.
• تاریخ برداشت: فروردین تا خرداد؛ عسل بهارنارنجی که «برداشت پاییز» معرفی شود، بهارنارنج نیست.
• تازگی: به‌خاطر رطوبت بالاتر، عسل برداشت همان سال را بخرید.
• برگهٔ آزمایش: رطوبت، ساکارز، پرولین و HMF را ببینید و یادتان باشد دیاستاز پایین در این عسل طبیعی است.

آزمایش‌های خانگی مثل کبریت، یخچال یا قطرهٔ آب، اصل بودن عسل را ثابت نمی‌کنند. مطمئن‌ترین راه، خرید از زنبوردار یا فروشگاه تخصصی قابل اعتماد همراه با برگهٔ آزمایش است. دربارهٔ عسل‌هایی که با شکر تولید می‌شوند، مقالهٔ عسل تغذیه‌ای را بخوانید.

عسل بهارنارنج اصل با برگهٔ آزمایش

تک‌گیاه، از برداشت همین فصل، حرارت‌ندیده و همراه با برگهٔ آزمایش؛ با ارسال رایگان به همهٔ شهرها.

قیمت 650 گرم: ۱,۶۵۰,۰۰۰ تومان

خرید عسل بهارنارنج

برای دیدن همهٔ عسل‌های تک‌گیاه و چندگیاه سید محمد رضویان و خرید عسل طبیعی با ارسال رایگان به همهٔ شهرها، به صفحهٔ اصلی فروشگاه عسل محمد سر بزنید.

سوالات پرتکرار دربارهٔ عسل بهارنارنج