عسل اقاقیا چیست؟ خواص، ویژگی‌ها و مناسب برای چه کسانی
نوشتهٔ دکتر بهزاد رفاهی، پژوهشگر و متخصص عسل و زنبورعسلعسل اقاقیا عسل تک‌گیاهی است که زنبورها از شهد گل‌های سفید درخت رابینیا (Robinia pseudoacacia) می‌سازند. از روشن‌ترین و ملایم‌ترین عسل‌ها است، به خاطر فروکتوز بالا تا چند سال مایع می‌ماند و شاخص گلیسمی‌اش (حدود ۳۲) از بیشتر عسل‌ها پایین‌تر است؛ اما همچنان قند دارد و دارو نیست.
اگر عسلی می‌خواهید که طعم چای و شیر را عوض نکند، بچه‌ها دوستش داشته باشند و ماه‌ها در شیشه شفاف بماند، احتمالاً اسم عسل اقاقیا را شنیده‌اید. در اروپا از محبوب‌ترین عسل‌های تک‌گیاه است. این مقاله توضیح می‌دهد اقاقیا چه درختی است، عسلش چه ویژگی‌هایی دارد، چرا دیر شکرک می‌زند، برای دیابتی‌ها چه حکمی دارد و دربارهٔ خواصش چه چیزهایی ثابت شده است.
خلاصهٔ مقاله در ۳۰ ثانیه
- عسل اقاقیا از شهد درخت رابینیا است، نه از درختان آکاسیای واقعی.
- رنگش زلال تا زرد بسیار روشن، طعمش ملایم و گلی و بدون تلخی است.
- فروکتوز بالا باعث می‌شود یک تا چند سال مایع بماند.
- شاخص گلیسمی آن حدود ۳۲ است، اما برای دیابتی‌ها همچنان قند است.
- برای چای، ماست و صبحانهٔ کودکان بالای یک سال گزینهٔ خوبی است.
درخت اقاقیا چیست؟
اقاقیایی که عسلش را می‌شناسیم، درخت رابینیا (Robinia pseudoacacia) است؛ در انگلیسی Black Locust یا False Acacia. نکتهٔ جالب این است که این درخت با درختان آکاسیای واقعی (Acacia) فرق دارد و فقط اسمش شبیه است. رابینیا بومی شرق آمریکای شمالی است، برگ‌های شانه‌ای و خوشه‌های آویزان گل سفید و معطر دارد و گل‌هایش بسیار پرشهدند.
برای دیدن در اندازهٔ بزرگ روی هر تصویر بزنید.
عسل اقاقیا در ایران کجا و کی تولید می‌شود؟
اقاقیا بومی ایران نیست و بیشتر در فضای سبز شهری، پارک‌ها و حاشیهٔ جاده‌ها کاشته شده است. فضای شهری استان‌های خراسان و تهران از مناطق مهم این درخت برای زنبورداری‌اند.۱
تقویم عسل اقاقیا
اقاقیا معمولاً در اردیبهشت تا اوایل خرداد گل می‌دهد و دورهٔ گل هر درخت کوتاه است، حدود ده روز. بارش یا سرمای دیرهنگام در همین چند روز می‌تواند برداشت یک سال را خیلی کم کند؛ یکی از دلایل کمیاب‌تر بودن عسل اقاقیای خالص.
رنگ، طعم و ویژگی‌های عسل اقاقیا چیست؟
در خواندن برگهٔ آزمایش عسل اقاقیا دو نکته را بدانید: ساکارز این عسل ممکن است کمی بالاتر از عسل‌های دیگر باشد و استاندارد بین‌المللی برای عسل اقاقیا تا ۱۰ درصد ساکارز را مجاز می‌داند.۲ دیاستاز عسل اقاقیا هم به‌طور طبیعی کم است و گاهی زیر ۸ دیده می‌شود.۳ پس عددهایی که در عسل‌های دیگر هشدار به حساب می‌آیند، در اقاقیا ممکن است طبیعی باشند. راهنمای کامل در برگهٔ آزمایش عسل آمده است.
چرا عسل اقاقیا دیر شکرک می‌زند؟
شکرک زدن یعنی بلوری شدن گلوکز. عسل اقاقیا فروکتوز بالا (معمولاً بیش از ۴۰ درصد) و گلوکز نسبتاً کم دارد و چون فروکتوز خیلی راحت‌تر در آب حل می‌شود، این عسل یک تا چند سال مایع می‌ماند.۴
سرعت شکرک زدن چند عسل (ماه)
بر اساس دسته‌بندی شکرک زدن عسل‌های ایران.۱ اگر عسل اقاقیا بعد از مدتی کدر یا دانه‌دانه شد، نشانهٔ تقلب نیست؛ مقالهٔ شکرک زدن عسل را ببینید.
آیا عسل اقاقیا برای دیابتی‌ها مناسب است؟
شاخص گلیسمی (هرچه کمتر، قند خون آرام‌تر بالا می‌رود)
عسل اقاقیا شاخص گلیسمی پایین‌تری از بیشتر عسل‌ها دارد،۵ اما حدود ۸۰ درصد آن قند است و قند خون را بالا می‌برد. عسل کاملاً طبیعی هم قند خون را بالا می‌برد.
اگر دیابت دارید، فقط با نظر پزشک، کم، همراه غذا و به جای شکر مصرف کنید. جزئیات را در راهنمای عسل برای دیابتی‌ها بخوانید.
خواص عسل اقاقیا چیست؟
عسل اقاقیا را چطور مصرف کنیم؟
عسل اقاقیای اصل را چطور بشناسیم؟
عسل اقاقیا به خاطر قیمت بالا در دنیا هدف تقلب است؛ رایج‌ترین روش‌ها مخلوط کردن آن با عسل‌های ارزان‌تر یا شربت قندی است. مایع ماندن عسل به‌تنهایی دلیل اصالت نیست، چون شربت قند هم مایع می‌ماند. نشانه‌های قابل اعتماد این‌هاست:
- رنگ و طعم: عسل اقاقیای تیره یا تند با اقاقیای خالص جور درنمی‌آید.
- آزمایش گرده: گرده‌های اقاقیا منشأ گیاهی را تأیید می‌کنند. گل اقاقیا گردهٔ کمی وارد عسل می‌کند؛ برای همین با درصد گردهٔ پایین‌تری هم تک‌گیاه به شمار می‌رود.
- قندها: فروکتوز بالا، گلوکز کم و ساکارز در محدودهٔ استاندارد.
- شفافیت فروشنده: برگهٔ آزمایش و منطقهٔ برداشت را بخواهید.
تست‌های خانگی مثل آتش زدن و حل کردن در آب هیچ‌کدام اصالت عسل را ثابت نمی‌کنند؛ دلیلش در مقالهٔ تشخیص عسل طبیعی از تقلبی آمده است.
سؤال‌های پرتکرار دربارهٔ عسل اقاقیا
عسل اقاقیا چیست؟
عسل تک‌گیاهی از شهد گل‌های سفید درخت رابینیا (اقاقیا)؛ بسیار روشن، ملایم و دیرشکرک.
عسل اقاقیا چه رنگی است؟
زلال و آب‌گون تا زرد بسیار روشن؛ از روشن‌ترین عسل‌ها.
چرا عسل اقاقیا شکرک نمی‌زند؟
می‌زند، ولی خیلی دیر. فروکتوز بالا و گلوکز کم باعث می‌شود یک تا چند سال مایع بماند.
طبع عسل اقاقیا چیست؟
برای عسل اقاقیا طبع جداگانه‌ای در منابع کلاسیک طب ایرانی ثبت نشده است؛ طب ایرانی عسل را به‌طور کلی گرم می‌داند.
آیا عسل اقاقیا برای دیابت خوب است؟
شاخص گلیسمی آن حدود ۳۲ و پایین‌تر از بیشتر عسل‌هاست، اما همچنان قند است. فقط با نظر پزشک، کم و همراه غذا مصرف شود.
عسل اقاقیا برای کودکان مناسب است؟
برای کودکان بالای یک سال بله؛ طعم ملایمی دارد. به کودک زیر یک سال هیچ عسلی ندهید.
خواص عسل اقاقیا چیست؟
فلاونوئیدهای آنتی‌اکسیدان دارد و در آزمایشگاه خاصیت ضدباکتریایی نشان داده است. مثل هر عسلی برای آرام کردن سرفه مفید است، اما دارو نیست.
عسل اقاقیا در ایران تولید می‌شود؟
بله، بیشتر از درختان کاشته‌شده در فضای سبز شهری خراسان و تهران؛ مقدارش محدود است.
اگر عسلی ملایم با برگهٔ آزمایش روشن می‌خواهید، خرید عسل طبیعی از سید محمد رضویان با ارسال رایگان به سراسر ایران انجام می‌شود.
منابع
- دکتر رفاهی (نویسندهٔ همین مقاله)، کتاب «دانستنی‌های محصولات زنبورعسل»، ص ۵۷ و ۵۸ (رنگ عسل‌ها)، ص ۱۱۳ (سرعت شکرک زدن عسل‌ها) و ص ۱۴۸، جدول ۷ (عسل‌های شاخص تک‌گیاه ایران).
- Codex Alimentarius Commission. Standard for Honey, CXS 12-1981 (revised 2001), section 3.2.3. FAO/WHO
- راهنمای برگهٔ آزمایش عسل سید محمد رضویان: دیاستاز در عسل‌های شبدر و اقاقیا. mohamadhoney.com
- Bobiş O. et al. (2021). Molecules؛ و Gismondi A. et al. (2018). Journal of the Science of Food and Agriculture: ترکیب قندی و فلاونوئیدهای عسل اقاقیا.
- Atkinson F.S., Foster-Powell K., Brand-Miller J.C. (2008). International tables of glycemic index and glycemic load values: 2008. Diabetes Care 31(12): 2281–2283
مقاله‌های مرتبط
عسل شناس شویم · ۱۴۰۵ / ۸ / ۱۲عسل به جای شکر: سالم‌تر است؟ نسبت جایگزینی در چای، غذا و شیرینی‌پزی
عسل شناس شویم · ۱۴۰۵ / ۸ / ۱۲مصرف عسل در بارداری: بی‌خطر است؟ روزی چقدر و کدام عسل؟
عسل شناس شویم · ۱۴۰۵ / ۸ / ۱۲خواص عسل طبیعی: آنچه علم تأیید می‌کند و آنچه فقط باور است
عسل شناس شویم · ۱۴۰۵ / ۸ / ۱۲ژل رویال چیست؟ ترکیب، مزه، خواص علمی، عوارض و نگهداری
گفتگو در واتساپ
گفتگو در بله
گفتگو در ایتا